Alles veert weer terug naar het oude?

  • Alles veert weer terug naar het oude?

    Alles veert weer terug naar het oude?

    Deze blog gaat over de mate van berusting bij veel bouw gerelateerde bedrijven. Daar waar zij de opleving na de crisis zouden moeten gebruiken om naar nieuwe economische ruimte (innovatie) te zoeken, is de praktijk dat men juist weer doorgaat waar men voor de crisis was gebleven. Hoe lang hou je dat vol? Klopt het wel dat we terugveren? Zitten we nu wel of niet in een revolutie waarbij de markt snel tot een andere vraag komt? Of hebben de conservatieven wellicht toch gelijk en verandert er per saldo niet zo veel?

    Wij zijn mijns inziens onderdeel van een paar revoluties tegelijkertijd. Tenminste een ICT- en een duurzaamheidsrevolutie. En daarvoor geldt dat deze nu tenminste 50 jaar onderweg en duidelijk nog volop in beweging zijn.  Ik wil dit punt graag maken omdat ik in de markt heel vaak wordt geconfronteerd met mensen en bedrijven die laat ik zeggen wat cynisch zijn over de verandering. Tijdens de crisis werd vaak gesteld dat deze een zegen was voor innovatie. Nu deze is afgelopen lijken veel bedrijven overwegend in de oude modus terug te schieten. ‘Het zal zo’n vaart niet lopen’ hoor je nu weer regelmatig beweren.

    Schijn bedriegt
    Toch is het de schijn die bedriegt. Na een crisis is er inderdaad weer meer werk, zijn niet per se de prijzen beter. De markt biedt ruimte aan een aanbodwereld die tijdens de crisis is gesaneerd. Tegelijkertijd is de markt voor traditioneel werk wel degelijk geslonken. Er zijn nu opdrachtgevers die bewuster dan ooit met duurzaamheid en efficiëntie bezig zijn. Opdrachtgevers raken ervan overtuigd dat het anders kan met bouwen. Ook zij zijn het bouwcircus met veel wantrouwen en deelbelangen doodmoe. Die opdrachtgevers gaan op een andere wijze hun uitvraag organiseren, kiezen voor industrieel aanbod (kopen een product in i.p.v. een prototype gebouw) of kiezen voor de Economisch meest voordelige aanbieding (EMVI), dan wel DBFMO of andere levensduur gebonden constructies. Allemaal veranderingen die invloed gaan hebben op de wijze waarop het proces wordt ingevuld. De een leidt tot meer verandering dan de ander, maar alle zullen ze het construct zoals dat nu klassiek al jaren verloopt, aantasten.

    Blindheid
    Die vernieuwende opdrachtgevers zijn nu nog de innovators en in de minderheid, maar zij snoepen inmiddels een stukje van de reguliere markt weg. Het ligt voor de hand dat die groep zich voortbouwend op het succes van de vroege vogels, uitbreidt. En toch ziet de traditionele aanbodwereld dit fenomeen onvoldoende, om over erkenning daarvan nog maar niet te spreken. Het lijkt wel of er een soort blindheid is voor het feit dat zich een nieuwe wereld aan het vormen is. Het is haast ontkenningsgedrag en met name dat is erg gevaarlijk. De verandering gaat stap voor stap en net zoals vroeger bij de industriële revolutie (die duurde meer dan een eeuw) zullen we wel een paar crises nodig hebben om echt volume te gaan maken. Maar na elke crisis wordt de nieuwe wereld weer een beetje groter en de oude derhalve een stukje kleiner. Het bijzondere is dat ‘de nieuwe wereld’ natuurlijk wel door heeft dat zij verandert en dat er een grotere oude wereld is die achterstand oploopt.

    Blue and Red Ocean
    De nieuwe wereld zal via innovatie ruimte zoeken in een blauwe oceaan (Kim et al., 2005) waarin in waarde wordt gedacht en niet in kosten. E.e.a. gebaseerd op een herdefinitie van toekomst en kansen en inspelend op nieuwe economieën, andere klantwaarden en de feitelijkheden die zich in de wereld aandienen, zoals de aanstormende schaarste, de vergrijzing, gezondheid, et cetera. Een omgeving waarin wordt geconcurreerd op kwaliteit, originaliteit, innovatie en waarde en niet primair op prijs. De aanbieders kijken vooral naar klanten en niet primair naar elkaar. Er wordt minder concurrentie gevoeld omdat de koek immens groot is.
    De huidige bouwkolom articuleert nog steeds overwegend de oude wereld en de daarin herkenbare rollen: de architect, de constructeur, de aannemer, de onderaannemer, de installatieadviseur. Een wereld waar innovatie bijna één op één wordt vertaald in fysieke gestapelde innovatie (optelling van stand alone producten) en niet wordt gezien als onderdeel van een systeeminnovatie.
    De oude wereld, oftewel de verzameling partijen die aan de oude rol vasthouden, kan nog steeds functioneren, maar de markt en marges worden krapper en krapper. Deze partijen kiezen (onbewust) voor de ‘red ocean’ die bij een volgend incident zoals een crisis opnieuw zal krimpen. Bij een opdrogende marktruimte worden de prijzen alsmaar slechter en is er steeds minder rek om te bezuinigen. Kortom krimpende of wellicht zelfs negatieve marges en dat houdt uiteindelijk niemand vol.

    Gebaande paden
    Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat we ons zo vastklampen aan de economische opleving. Inderdaad geeft het weer een paar jaar relatieve rust, maar het wachten is op de volgende crisis. Met de minimale marges weet je eigenlijk dat het dan weer heel erg moeilijk gaat worden. Waarom wordt dan nu de relatieve ruimte niet gebruikt om van de gebaande paden af te gaan en te ontdekken dat er wel degelijk een blue ocean bestaat met andere normen en waarden en bewegingsruimte om de toekomst veilig te stellen? Het gaat sneller dan je denkt. Zowel de ICT als Duurzaamheid revolutie gaan zorgen voor een andere vraag en een andere dynamiek. Stilstaan is geen optie. Terugveren al helemaal niet.

    Jos Lichtenberg

    Een uitgebreidere versie van deze Blog is gepubliceerd in Bouwtotaal 2017 nr 1-2.

     

    Ref: Kim, Chan and Renée Mauborgne (2005) Blue Ocean Strategy: How To Create Uncontested Market Space And Make The Competition Harvard Business School Press

     

    Leave a comment

    Required fields are marked *